1739 Milli Eğitim Temel Kanunu

MİLLİ EĞİTİM TEMEL KANUNU
Kanun No : 1739 Kabul Tarihi : 14/06/1973
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 24/06/1973 Sayısı : 14574
Değişikliğe Ait Kanun No: 2842 Kabul Tarihi : 16/06/1983
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 18/06/1983 Sayısı : 18081
Değişikliğe Ait Kanun No: 4306 Kabul Tarihi : 16/08/1997
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 18/08/1997 Sayısı: 23084
Değişikliği Ait Kanun No: 5005 Kabul Tarihi: 3/12/2003
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 9/12/2003 Sayısı: 25311
Değişikliğe Ait Kanun No: 5204 Kabul Tarihi: 30/06/2004
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi : 08/07/2004 Sayısı: 25516
Değişikliğe Ait Kanun No: 5257 Kabul Tarihi: 11/11/2004
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi : 13/11/2004 Sayısı: 25642
I. Kanunun Kapsamı
Madde I- Bu Kanun, Türk Millî Eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eğitim
sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç ve gereçleri ve
Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu ile ilgili temel hükümleri bir sistem
bütünlüğü içinde kapsar.
BİRİNCİ KISIM
Türk Millî Eğitim Sistemini Düzenleyen Genel Esaslar
BİRİNCİ BÖLÜM
Türk Millî Eğitiminin Amaçları
I. Genel Amaçlar
Madde 2- Türk Millî Eğitiminin genel amacı, Türk Milletinin bütün fertlerini,
1. (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K./1. Md.) Atatürk inkılâp ve ilkelerine ve Anayasada
ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı: Türk Milletinin millî, ahlâkî, insanî, manevî ve kültürel
değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye
çalışan; insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, lâik ve
sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları
davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek;
2. Beden, zihin, ahlâk, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir
kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına
saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli
kişiler olarak yetiştirmek;
1) Bu Kanunda geçen “temel eğitim” deyimi 16/06/1983 tarih ve 2842 sayılı Kanunla getirilen EK 1
nci maddeyle “ilköğretim” olarak değiştirilmiştir.
2) Bu Kanunda birlikte veya ayrı ayrı geçen “ilkokul” ile “ortaokul” ibareleri, 16/08/1997 tarih ve
4306 sayılı Kanun ile “ilköğretim okulu” olarak değiştirilmiştir.
3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş
görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve
toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak;
Böylece, bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak;
öte yandan millî birlik ve bütünlük içinde iktisadî, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve
hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır.
II. Özel Amaçlar
Madde 3- Türk eğitim ve öğretim sistemi, bu genel amaçları gerçekleştirecek şekilde
düzenlenir ve çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve aşağıda
sıralanan temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Türk Millî Eğitiminin Temel İlkeleri
I. Genellik ve Eşitlik
Madde 4- Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet ve din ayrımı gözetilmeksizin herkese açıktır.
Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
II. Ferdin ve Toplumun İhtiyaçları
Madde 5- Millî eğitim hizmeti, Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk
toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.
III. Yöneltme
Madde 6- Fertler, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda
çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler.
(Değişik: 16/08/1997-4306 S.K/3. Md.) Millî eğitim sistemi, her bakımdan, bu yöneltmeyi
gerçekleştirecek biçimde düzenlenir. Bu amaçla, ortaöğretim kurumlarına, eğitim programlarının
hedeflerine uygun düşecek şekilde hazırlık sınıfları konulabilir.
Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve
değerlendirme metotlarından yararlanılır.
IV. Eğitim Hakkı
Madde 7- İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır.
İlköğretim kurumlarından sonraki eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve
kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar.
V. Fırsat ve İmkân Eşitliği
Madde 8- Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkân eşitliği sağlanır.
Maddî imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar
öğrenim görmelerini sağlamak amacıyla parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli
yardımlar yapılır.
Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınır.
VI. Süreklilik
Madde 9- Fertlerin genel ve meslekî eğitimlerinin hayat boyunca devam etmesi esastır.
Gençlerin eğitimi yanında, hayata ve iş alanlarına olumlu bir şekilde uymalarına yardımcı
olmak üzere, yetişkinlerin sürekli eğitimini sağlamak için gerekli tedbirleri almak da bir eğitim
görevidir.
VII. Atatürk İnkılâp ve İlkeleri ve Atatürk Milliyetçiliği
Madde 10- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/2. Md.)
Eğitim sistemimizin her derece ve türü ile ilgili ders programlarının hazırlanıp
uygulanmasında ve her türlü eğitim faaliyetlerinde Atatürk İnkılâp ve İlkeleri ve Anayasada ifadesini
bulmuş olan Atatürk milliyetçiliği temel olarak alınır. Millî ahlâk ve millî kültürün bozulup
yozlaşmadan kendimize has şekli ile evrensel kültür içinde korunup geliştirilmesine ve öğretilmesine
önem verilir.
Millî birlik ve bütünlüğün temel unsurlarından biri olarak Türk dilinin eğitimin her
kademesinde, özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan öğretilmesine önem verilir; çağdaş
eğitim ve bilim dili halinde zenginleşmesine çalışır ve bu maksatla Atatürk Kültür, Dil ve Tarih
Yüksek Kurumu ile iş birliği yapılarak Millî Eğitim Bakanlığınca gereken tedbirler alınır.
VIII. Demokrasi Eğitimi
Madde 11- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/3. Md.) Güçlü ve istikrarlı, hür ve demokratik bir
toplum düzeninin gerçekleşmesi ve devamı için yurttaşların sahip olmaları gereken demokrasi
bilincinin, yurt yönetimine ait bilgi, anlayış ve davranışlarla sorumluluk duygusunun ve manevi
değerlere saygının, her türlü eğitim çalışmalarında öğrencilere kazandırılıp geliştirilmesine çalışılır;
ancak, eğitim kurumlarında Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasî ve
ideolojik telkinler yapılmasına ve bu nitelikteki günlük siyasî olay ve tartışmalara karışılmasına hiçbir
şekilde meydan verilmez.
IX. Lâiklik
Madde 12- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/4. Md.) Türk millî eğitiminde lâiklik esastır. Din
kültürü ve ahlâk öğretimi ilköğretim okulları ile lise ve dengi okullarda okutulan zorunlu dersler
arasında yer alır.
X. Bilimsellik
Madde 13- Her derece ve türdeki ders programları ve eğitim metotlarıyla ders araç ve
gereçleri, bilimsel ve teknolojik esaslara ve yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli olarak
geliştirilir.
Eğitimde verimliliğin artırılması ve sürekli olarak gelişme ve yenileşmenin sağlanması
bilimsel araştırma ve değerlendirmelere dayalı olarak yapılır.
Bilgi ve teknoloji üretmek ve kültürümüzü geliştirmekle görevli eğitim kurumları gereğince
donatılıp güçlendirilir; bu yöndeki çalışmalar maddî ve manevî bakımdan teşvik edilir ve desteklenir.
XI. Plânlılık
Madde 14- Millî eğitimin gelişmesi iktisadî, sosyal ve kültürel kalkınma hedeflerine uygun
olarak eğitim-insan gücü-istihdam ilişkileri dikkate alınmak suretiyle, sanayileşme ve tarımda
modernleşmede gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak meslekî ve teknik eğitime ağırlık verecek
biçimde plânlanır ve gerçekleştirilir.
Mesleklerin kademeleri ve her kademenin unvan, yetki ve sorumlulukları kanunla tespit edilir
ve her derece ve türdeki örgün ve yaygın meslekî eğitim kurumlarının kuruluş ve programları bu
kademelere uygun olarak düzenlenir.
Eğitim kurumlarının yer, personel, bina, tesis ve ekleri, donatım, araç, gereç ve kapasiteleri ile
ilgili standartlar önceden tespit edilir ve kurumların bu standartlara göre optimal büyüklükte kurulması
ve verimli olarak işletilmesi sağlanır.
XII. Karma Eğitim
Madde 15- Okullarda kız ve erkek karma eğitim yapılması esastır. Ancak eğitimin türüne,
imkân ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilir.
XIII. Okul İle Ailenin İş Birliği
Madde 16- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/5. Md.) (Değişik : 11/11/2004-5257 S.K/ 1. Md.)
Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile
arasında iş birliği sağlanır.
Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve
öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkanlardan yoksun
öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddî katkı
sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde
bulunan kantin, açık alan, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri
hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz.
Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri,
sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddî katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve
denetlenmesi ile kantin, açık alan, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan
gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Millî Eğitim
ve Maliye bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.
Okul-aile birliklerinin gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
XIV. Her Yerde Eğitim
Madde 17- Millî Eğitimin amaçları yalnız resmî ve özel eğitim kurumlarında değil, aynı
zamanda evde, çevrede, iş yerlerinde, her yerde ve her fırsatta gerçekleştirilmeye çalışılır.
Resmî, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri, Millî Eğitim amaçlarına
uygunluğu bakımından Millî Eğitim Bakanlığının denetimine tâbidir.
İKİNCİ KISIM
Türk Millî Eğitim Sisteminin Genel Yapısı
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
I. Örgün ve Yaygın Eğitim
Madde 18- Türk Millî Eğitim Sistemi, örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere, iki ana
bölümden kurulur.
Örgün eğitim, okul öncesi eğitimi, ilköğretim, orta öğretim ve yüksek öğretim kurumlarını
kapsar.
Yaygın eğitim, örgün eğitim yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü
kapsar.
İKİNCİ BÖLÜM
Örgün Eğitim
A) Okul Öncesi Eğitimi
1. Kapsam
Madde 19- Okul öncesi eğitimi, mecburî ilköğretim çağına gelmemiş çocukların eğitimini
kapsar.
Bu eğitim isteğe bağlıdır.
II. Amaç ve Görevler
Madde 20- Okul öncesi eğitiminin amaç ve görevleri, millî eğitimin genel amaçlarına ve
temel ilkelerine uygun olarak,
1. Çocukların beden, zihin ve duygu gelişmesini ve iyi alışkanlıklar kazanmasını sağlamak;
2. Onları ilköğretime hazırlamak;
3. Şartları elverişsiz çevrelerden ve ailelerden gelen çocuklar için ortak bir yetişme ortamı
yaratmak;
4. Çocukların Türkçeyi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamaktır.
III. Kuruluş
Madde 21- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/6. Md.)
Okul öncesi eğitim kurumları, bağımsız anaokulları olarak kurulabileceği gibi, gerekli görülen
yerlerde ilköğretim okuluna bağlı ana sınıfları halinde veya ilgili diğer öğretim kurumlarına bağlı
uygulama sınıfları olarak da açılabilir.
Okul öncesi eğitim kurumlarının nerelerde ve hangi önceliklere göre açılacağı, Millî Eğitim
Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
İş Kanununa tâbi iş yerlerinde işverenlerin okul öncesi eğitim kurumu kurmaları için gerekli
şartlar ve diğer hususlar, Millî Eğitim ve Çalışma Bakanlıkları tarafından birlikte düzenlenecek bir
tüzükte gösterilir.
B) İlköğretim
I. Kapsam
Madde 22- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/7. Md) İlköğretim, 6-14 yaşlarındaki çocukların
eğitim ve öğretimini kapsar, ilköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet
okullarında parasızdır.
II. Amaç ve Görevler
Madde 23- İlköğretimin amaç ve görevleri millî eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine
uygun olarak,
1. Her Türk çocuğuna iyi bir vatandaş olmak için gerekli temel bilgi, beceri, davranış ve
alışkanlıkları kazandırmak; onu millî ahlâk anlayışına uygun olarak yetiştirmek;
2. Her Türk çocuğunu ilgi, istidat ve kabiliyetleri yönünden yetiştirerek hayata ve üst
öğrenime hazırlamaktır.
3. (Ek: 16/08/1997-4306 S.K/4. Md) İlköğretimin son ders yılının ikinci yarısında öğrencilere,
ortaöğretimde devam edilebilecek okul ve programların hangi mesleklerin yolunu açabileceği ve bu
mesleklerin kendilerine sağlayacağı yaşam standardı konusunda tanıtıcı bilgiler vermek üzere
rehberlik servislerince gerekli çalışmalar yapılır.
III. Kuruluş
a) İlköğretim Kurumları :
Madde 24- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/8. Md.) (Değişik 16/08/1997-4306 S.K/5. Md.)
İlköğretim kurumları sekiz yıllık okullardan oluşur. Bu okullarda kesintisiz eğitim yapılır ve
bitirenlere ilköğretim diploması verilir.
b) Kuruluş Şekilleri
Madde 25-(Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/9. Md.) (Birinci fıkra: 16/08/1997-4306 S.K./9.
md. ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
Nüfusun az ve dağınık olduğu yerlerde, köyler gruplaştırılarak, merkezî durumda olan
köylerde ilköğretim bölge okulları ve bunlara bağlı pansiyonlar, gruplaştırmanın mümkün olmadığı
yerlerde yatılı ilköğretim bölge okulları kurulur.
C) Orta Öğretim
I. Kapsam
Madde 26- Ortaöğretim, ilköğretime dayalı, en az üç yıllık öğrenim veren genel, meslekî ve
teknik öğretim kurumlarının tümünü kapsar.
II. Orta Öğretimden Yararlanma Hakkı
Madde 27. İlköğretimini tamamlayan ve orta öğretime girmeye hak kazanmış olan her
öğrenci, orta öğretime devam etmek ve orta öğretim imkânlarından ilgi, istidat ve kabiliyetleri
ölçüsünde yararlanma hakkına sahiptir.
III. Amaç ve Görevler
Madde 28- Orta öğretimin amaç ve görevleri, Millî Eğitimin genel amaçlarına ve temsil
ilkelerine uygun olarak,
1. Bütün öğrencilere orta öğretim seviyesinde asgarî ortak bir genel kültür vermek suretiyle
onlara kişi ve toplum sorunlarını tanımak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadî sosyal ve kültürel
kalkınmasına katkıda bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak,
2. Öğrencileri, çeşitli program ve okullarla ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve
doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş
alanlarına hazırlamaktır.
Bu görevler yerine getirilirken öğrencilerin istekleri ve kabiliyetleri ile toplum ihtiyaçları
arasında denge sağlanır.
IV. Kuruluş
Madde 29- Orta öğretim, çeşitli programlar uygulayan liselerden meydana gelir.
Belli bir programa ağırlık veren okullara lise, teknik lise ve tarım meslek lisesi gibi eğitim
dallarını belirleyen adlar verilir.
Nüfusu az ve dağınık olan ve Millî Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde,
ortaöğretimin, genel, meslekî ve teknik öğretim programlarını bir yönetim altında uygulayan çok
programlı liseler kurulabilir.
Ortaöğretim kurumlarımın öğrenim süresi, uygulanan programın özelliğine göre, Millî Eğitim
Bakanlığınca tespit edilir.
V. Ortaöğretimde Yöneltme
Madde 30- Yöneltme ilköğretimde başlar; yanılmaları önlemek ve muhtemel gelişmelere göre
yeniden yöneltmeyi sağlamak için ortaöğretimde de devam eder.
Yöneltme esasları ve çeşitli programlar veya ortaöğretim okulları arasında yapılacak yatay ve
dikey geçiş şartları, Millî Eğitim Bakanlığınca düzenlenir.
VI. Yüksek Öğretime Geçiş
Madde 31- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/10.md.)
Lise veya dengi okulları bitirenler, yüksek öğretim kurumlarına girmek için aday olmaya hak
kazanır.
Hangi yüksek öğretim kurumlarına, hangi programları bitirenlerin nasıl girecekleri, giriş
şartları Millî Eğitim Bakanlığı ile iş birliği yapılarak Yüksek Öğretim Kurulu tarafından tespit edilir.
VII. İmam-Hatip Liseleri
Madde 32- İmam-hatip Liseleri, imamlık, hatiplik ve Kur’an kursu öğreticiliği gibi dinî
hizmetlerin yerine getirilmesi ile görevli elemanları yetiştirmek üzere, Millî Eğitim Bakanlığınca
açılan ortaöğretim sistemi içinde, hem mesleğe, hem yüksek öğrenime hazırlayıcı programlar
uygulayan öğretim kurumlarıdır.
VIII. Güzel Sanatlar Eğitimi
Madde 33- Güzel Sanatlar alanlarında özel istidat ve kabiliyetleri beliren çocukları küçük
yaşlardan itibaren yetiştirmek üzere ilköğretim ve ortaöğretim seviyesinde ayrı okullar açılabilir veya
ayrı yetiştirme tedbirleri alınabilir. Özellikleri dolayısıyla bunların kuruluş, işleyiş ve yetiştirme ile
ilgili esasları ayrı bir yönetmelikle düzenlenir.
D) Yükseköğretim
I. Kapsam
Madde 34- Yükseköğretim, ortaöğretime dayalı en az iki yıllık yüksek öğrenim veren eğitim
kurumlarının tümünü kapsar.
II. Amaç ve Görevler
Madde 35- Yüksek öğretimin amaç ve görevleri, millî eğitimin genel amaçlarına ve temel
ilkelerine uygun olarak,
1. Öğrencileri ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yurdumuzun bilim
politikasına ve toplumun yüksek seviyede ve çeşitli kademelerdeki insan gücü ihtiyaçlarına göre
yetiştirmek;
2. Çeşitli kademelerde bilimsel öğretim yapmak,
3. Yurdumuzu ilgilendirenler başta olmak üzere, bütün bilimsel, teknik ve kültürel sorunları
çözmek için bilimleri genişletip derinleştirecek inceleme ve araştırmalarda bulunmak;
4. Yurdumuzun türlü yönde ilerleme ve gelişmesini ilgilendiren bütün sorunları, Hükümet ve
kurumlarla da el birliği etmek suretiyle öğretim ve araştırma konusu yaparak sonuçlarını toplumun
yararlanmasına sunmak ve Hükümetçe istenecek inceleme ve araştırmaları sonuçlandırarak
düşüncelerini bildirmek;
5. Araştırma ve incelemelerinin sonuçlarını gösteren, bilim ve tekniğin ilerlemesini sağlayan
her türlü yayınları yapmak;
6. Türk toplumunun genel seviyesini yükseltici ve kamu oyunu aydınlatıcı bilim verilerini
sözle, yazı ile halka yaymak ve yaygın eğitim hizmetlerinde bulunmaktır.
III. Kuruluş
a) Yükseköğretim Kurumları
Madde 36- (Değişik : 16/06/1983-2842 S.K/11. Md.)
Yüksek Öğretim Kurumları Şunlardır.
1. Üniversiteler,
2. Fakülteler,
3. Enstitüler,
4. Yüksekokullar,
5. Konservatuvarlar,
6. Meslek Yüksek Okulları,
7. Uygulama ve Araştırma Merkezleri.
Yükseköğretim kurumlarının amaçları, açılış, kuruluş ve işleyişleri ile öğretim elemanlarına
ilişkin esaslar ve yükseköğretim kurumları ile ilgili diğer hususlar, özel kanunlarında belirlenir.
b) Yükseköğretimin Düzenlenmesi
Madde 37- Yükseköğretim, millî eğitim sistemi çerçevesinde, öğrencileri lisans öncesi, lisans
ve lisans üstü seviyelerinde yetiştiren bir bütünlük içinde düzenlenir.
Bu bütünlük içinde çeşitli görevleri yerine getiren ve farklı seviyelerde öğretim yapan
kuruluşlar bulunur.
Farklı seviyeler ve kuruluşlar arasında öğrencilere kabiliyetlerine göre, yatay ve dikey geçiş
yolları açık tutulur.
IV. Yükseköğretimin Paralı Oluşu
Madde 38- Yükseköğretim paralıdır. Başarılı olan fakat maddî imkânları elverişli olmayan
öğrencilerin kayıt ücreti, imtihan harcı gibi her türlü öğrenim giderleri burs, kredi yatılılık ve benzeri
yollarla sağlanır.
Öğrenim harç ve ücretlerinin tutarları ve bunların ödenme tarzları ile burs ve kredilerin
tutarları ve bunların veriliş esasları, Maliye Bakanlığı ile birlikte hazırlanacak yönetmelikle tespit
edilir.(1)
Bazı alanlar için mecburî hizmet karşılığı öğrenci yetiştirilmesi hakkındaki hükümler saklıdır.
V. Yükseköğretim Plânlaması
Madde 39- Yükseköğretimde, öğretim elemanlarından, tesislerden ve öğrencinin zamanından
en verimli bir şekilde yararlanmayı mümkün kılacak ve çeşitli bölgelerdeki yüksek öğretim
kurumlarının dengeli bir şekilde gelişmesini sağlayacak tedbirler alınır; yüksek öğretimin bütününü
kapsayan ve orta öğretimle ilgisini sağlayan bir plânlama düzeni kurulur.
1) Bu fıkradaki öğrenim harç ve ücretlerine ilişkin düzenlemenin yönetmelikle yapılmasını öngören
kural Anayasa Mahkemesinin 26/03/1974 tarih ve Esas No: 1973/32, Karar No: 1974/11 sayılı Kararı
ile iptal edilmiştir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yaygın Eğitim
I. Kapsam, Amaç ve Görevler
Madde 40- Yaygın eğitimin özel amacı, millî eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine
uygun olarak, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş yahut, herhangi bir kademesinde bulunan veya bu
kademeden çıkmış vatandaşlara, örgün eğitimin yanında veya dışında,
1. Okuma-yazma öğretmek, eksik eğitimlerini tamamlamaları için sürekli eğitim imkânları
hazırlamak,
2. Çağımızın bilimsel, teknolojik, iktisadî, sosyal ve kültürel gelişmelerine uymalarını
sağlayıcı eğitim imkânları hazırlamak,
3. Millî kültür değerlerimizi koruyucu, geliştirici, tanıtıcı, benimsetici nitelikte eğitim yapmak,
4. Toplu yaşama, dayanışma, yardımlaşma, birlikte çalışma ve örgütlenme anlayış ve
alışkanlıkları kazandırmak,
5. İktisadî gücün arttırılması için gerekli beslenme ve sağlıklı yaşama şekil ve usüllerini
benimsetmek,
6. Boş zamanları iyi bir şekilde değerlendirme ve kullanma alışkanlıkları kazandırmak,
7. Kısa süreli ve kademeli eğitim uygulayarak ekonomimizin gelişmesi doğrultusunda ve
istihdam politikasına uygun meslekleri edinmelerini sağlayıcı imkânlar hazırlamak,
8. Çeşitli mesleklerde çalışmakta olanların hizmet içinde ve mesleklerinde gelişmeleri için
gerekli bilgi ve becerileri kazandırmaktır.
II. Kuruluş
Madde 41- Yaygın eğitim, örgün eğitim ile birbirini tamamlayacak, gereğinde aynı vasıfları
kazandırabilecek ve birbirinin her türlü imkânlarından yararlanacak biçimde bir bütünlük içinde
düzenlenir.
Yaygın eğitim, genel ve meslekî-teknik olmak üzere iki temel bölümden meydana gelir. Bu
bölümler birbirini destekleyici biçimde hazırlanır.
III. Koordinasyon
Madde 42- Genel, meslekî ve teknik yaygın eğitim alanında görev alan resmî, özel ve gönüllü
kuruluşların çalışmaları arasındaki koordinasyon Millî Eğitim Bakanlığınca sağlanır.
Genel yaygın eğitim programlarının düzenleniş şekli yönetmelikle tespit edilir.
Meslekî ve teknik yaygın eğitim faaliyetlerini yürüten Bakanlıklar ile özerk eğitim kurumları
ve resmî ve özel işletmeler arasında Millî Eğitim Bakanlığınca sağlanacak koordinasyon ve işbirliğinin
esasları kanunla düzenlenir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Öğretmenlik Mesleği
I. Öğretmenlik
Madde 43- Öğretmenlik, Devletin eğitim, öğretim ve bununla ilgili yönetim görevlerini
üzerine alan özel bir ihtisas mesleğidir. Öğretmenler bu görevlerini Türk Millî Eğitiminin amaçlarına
ve temel ilkelerine uygun olarak ifa etmekle yükümlüdürler.
Öğretmenlik mesleğine hazırlık genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon ile
sağlanır.
Yukarıda belirtilen nitelikleri kazanabilmeleri için, hangi öğretim kademesinde olursa olsun,
öğretmen adaylarının yüksek öğrenim görmelerinin sağlanması esastır. Bu öğrenim lisans öncesi,
lisans ve lisans üstü seviyelerde yatay ve dikey geçişlere de imkân verecek biçimde düzenlenir.
(Ek:30/06/2004 tarih ve 5204 S.K/1.md.) Öğretmenlik mesleği; adaylık döneminden sonra
öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olmak üzere üç kariyer basamağına ayrılır. Adaylık
dönemini başarıyla tamamlayanlar mesleğe öğretmen olarak atanır.
Kariyer basamaklarında yükselmede kıdem, eğitim (hizmet içi eğitim, lisansüstü eğitim),
etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) puanları ile sınav
sonuçları esas alınır. Değerlendirme 100 tam puan üzerinden yapılır. Değerlendirme puanının %
10’unu kıdem, % 20’sini eğitim, % 10’unu etkinlikler, % 10’unu sicil (iş başarımı) ve %
50’sini de sınav puanı oluşturur.
Kariyer basamaklarında yükselecekler değerlendirme puanlarına göre başarı sıralamasına
alınır. Değerlendirmeye alınmak için sınav tam puanının en az % 60’ını almış olmak şartı aranır.
Sınav yılda bir defa olmak üzere ÖSYM’ce yapılır.
Alanında ya da eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans öğrenimini tamamlamış
öğretmenlerden uzman öğretmenlik, doktora öğrenimini tamamlamış olan öğretmenlerden ise
başöğretmenlik için sınav şartı aranmaz. Bu durumda olan öğretmenler kıdem, hizmet içi eğitim,
etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) ölçütlerine göre
değerlendirilir.
Öğretmenlik kariyer basamaklarında yükseleceklerin gireceği sınav, sınava katılacaklarda
aranacak en az çalışma süresi, hizmet içi eğitim veya lisansüstü eğitim nitelikleri, her bir
değerlendirme ölçütüne ilişkin hususlar ve puan değerleri, alanında ya da eğitim bilimleri alanında
tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimini tamamlamış olanlardan uzman öğretmenlik veya
başöğretmenlik için aranacak kıdem, hizmet içi eğitim, etkinlikler (bilimsel, kültürel, sanatsal ve
sportif çalışmalar) ve sicil (iş başarımı) şartları ve puan değerleri, branşlar temelindeki uzman
öğretmenlik ve başöğretmenlik sayıları, yükselmeye ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususlar Maliye
Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşleri alınarak Milli Eğitim Bakanlığınca
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Toplam serbest öğretmen kadro sayısı içinde, başöğretmen oranı % 10, uzman öğretmen oranı
% 20’dir. Bakanlar Kurulu bu oranları bir katına kadar yükseltmeye yetkilidir.
II. Millî Eğitim Bakanlığı’na Bağlı “Eğitim Yüksek Okulu” Açma Yetkisi
Madde 44- (Değişik: 16/06/1983-2842 S.K/12. Md.)
Öğretmenlik formasyonu veren ve öğretmen yetiştiren Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı eğitim
yüksek okulları, Yüksek Öğretim Kurulunun görüşü alınarak Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulabilirler.
III. Öğretmenlerin Nitelikleri ve Seçimi
Madde 45- Öğretmen adaylarında genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon
bakımından aranacak nitelikler Millî Eğitim Bakanlığınca tespit olunur.
(Değişik: 16/06/1983-2842 S.K/13. Md.) Öğretmenler, öğretmen yetiştiren yüksek öğretim
kurumlarından ve bunlara denkliği kabul edilen yurt dışı yüksek öğretim kurumlarından mezun olanlar
arasından, Millî Eğitim Bakanlığınca seçilirler.
Yüksek öğrenimleri sırasında pedagojik formasyon kazanmamış olanların ihtiyaç duyulan
alanlarda, öğretmenliğe atanmaları halinde bu gibilerin adaylık dönemi içinde yetişmeleri için Millî
Eğitim Bakanlığınca gerekli tedbirler alınır.
Hangi derece ve türdeki eğitim, öğretim, teftiş ve yönetim görevlerine, hangi seviye ve alanda
öğrenim görmüş olanların ne gibi şartlarla seçilebilecekleri yönetmelikle düzenlenir.
IV. Öğretmenlerin Bölge Hizmeti
Madde 46- Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır.
Hizmet bölgeleri ihtiyaçlara göre bu bölgelerarası yer değiştirme esasları yönetmelikle
düzenlenir.
V. Uzman ve Usta Öğreticiler
Madde 47- (Değişik: 16/06/1983-2842 S.K/14. Md.)
Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve
konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir.
Öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar,
görev ve yetkileri, yönetmeliklerle tespit edilir.
VI. Öğretmenlerin Hizmet İçi Yetiştirilmesi
Madde 48- Öğretmenlerin daha üst öğrenim görmelerini sağlamak üzere yaz ve akşam
okulları açılır veya hizmet içinde yetiştirilmeleri maksadıyla kurslar ve seminerler düzenlenir.
Yaz ve akşam okulları öğretmen yetiştiren kurumlarca açılır; bunlara devam ederek yeterli
krediyi dolduran öğretmenlere o kurumun belge veya diploması verilir.
Millî Eğitim Bakanlığınca açılan kurs ve seminerlere devam edenlerden başarı sağlayanlara
belge verilir. Bu belgelerin, öğretmenlerin atama, yükselme ve nakillerinde ne ölçüde ve nasıl
değerlendirileceği yönetmelikle düzenlenir.
VII. Yurt İçi ve Yurt Dışı Yetişme İmkânları
Madde 49- Yurt içinde ve dışında daha üst öğrenim yapmak veya bilgi, görgü ve ihtisaslarını
artırmak isteyen öğretmenlerin belli şartlarla, aylıklı veya aylıksız izinli sayılmaları sağlanır; bu
şartlar, millî eğitimin ihtiyaçları göz önünde tutularak, hazırlanacak yönetmelikle belirtilir.
VIII. Öğretmen Konutları
Madde 50- Millî Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde, özellikle mahrumiyet
bölgelerinde görevli öğretmenlere konut sağlanır.
Konutlar okul binaları ile birlikte plânlanır ve yapılır.
Eski eğitim kurumlarının konut ihtiyacı bir plâna bağlanır ve bu konutların yapımı için, her yıl
Millî Eğitim Bakanlığı Bütçesine gerekli ödenek konur.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Okul Binaları ve Tesisleri
I. (Değişik:3/12/2003-5005 S.K/1.md.)Okul Yapıları ve Taşınmazları
Madde 51- Her derece ve türdeki eğitim kurumlarına ait bina ve tesisler çevrenin ihtiyaçlarına
ve uygulanacak programların özelliklerine göre Millî Eğitim Bakanlığınca plânlanır ve yaptırılır.
Bu maksatla her yıl Millî Eğitim Bakanlığı bütçesine gerekli ödenek konur.
Arsa temini ile okul bina ve tesislerin yapım ve donatımında, Devletin azamî imkânlarının
kullanılması yanında vatandaşların her türlü yardımlarından da yararlanılır ve yardımlar teşvik edilir
ve değerlendirilir.
(Ek:3/12/2003-5005 S.K/1.md.)Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli Hazine mülkiyetindeki
taşınmazlar ile Milli Eğitim Bakanlığı kullanımında bulunan mülkiyeti il özel idaresine veya köy tüzel
kişiliğine ait taşınmazlardan gerekli görülenlerin, mülkiyetinin Hazineye bedelsiz devrinden sonra;
Milli Eğitim Bakanlığı ile mutabık kalınarak tahsislerini kaldırmaya ve 1050 sayılı Muhasebei
Umumiye Kanununun 24 üncü maddesine bağlı olmaksızın satmaya Maliye Bakanı yetkilidir.
(Ek:3/12/2003-5005 S.K/1.md.)Satış bedelleri bütçeye gelir kaydedilir. Okul/derslik yapımı,
onarımı ve donatımı ile ders araç ve gereçleri alımında kullanılmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı
bütçesine gerekli ödenek öngörülür.
BEŞİNCİ KISIM
Eğitim Araç ve Gereçleri
I. Kapsam
Madde 52- Eğitim araç ve gereçleri, eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitapları ile
öğretmen ve öğrencilere kaynak ve yardımcı olacak basılı eğitim malzemesini, millî eğitimin genel
amaçlarının gerçekleşmesine yararlı olacak diğer eserleri ve eğitim araç ve gereçlerini kapsar.
II. Görev
Madde 53- Millî Eğitim Bakanlığı, kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve
gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek,
yenileştirmek, standartlaştırmak, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit
etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevlidir.
III. Görevin Yerine Getirilmesi
Madde 54- Millî Eğitim Bakanlığı eğitim araç ve gereçlerini,
1. Hazırlamak, imal etmek ve satın almak;
2. Kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak;
3. Özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasında seçmek veya tavsiye etmek
suretiyle 53 üncü maddede belirtilen görevini yerine getirir.
IV. Okullarda Okutulacak Kitapların Tespiti ve Ücret Ödenmesi
Madde 55- (Değişik: 16/06/1983-2842 S.K/15.md.) (Değişik:3/12/2003-5005
S.K/2.md.)İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarında okutulacak ders kitapları, Milli Eğitim
Bakanlığınca belirlenir.
Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanacak veya hazırlatılacak kitaplar ile eğitim araç ve
gereçlerini hazırlama, inceleme ve redaksiyonunda görevlendirilenlere ücret ödenir.
Ders kitaplarına ilişkin yarışmalarda derece alanlara verilecek ödülün ödeme, usul ve esasları
ile miktarı yönetmelikle belirlenir.
Özel kesimce hazırlanan ve okullarda ders kitabı olarak okutulmak üzere Milli Eğitim
Bakanlığına gönderilen eserler ücret karşılığı incelenir.
Ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif hakkı ve ücretlerle ilgili esaslar; inceleme
işlemleri ve alınacak inceleme ücreti miktarı; Milli Eğitim Bakanlığınca incelettirilecek eserler için
ödenecek ücret miktarı; ders kitaplarının hazırlanması ve incelenmesinde aranacak kriterler ile ders
kitabı üreten yayın evlerinde aranacak kriterler; ders kitabı dışındaki diğer kitap ve eğitim araçlarının
kullanımı ve bunlardan hangileri için inceleme ücreti alınacağı ve ödeneceği ile ilgili esas ve usuller
Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
ALTINCI KISIM
Eğitim ve Öğretim Alanındaki Görev ve Sorumluluk
I. Yürütme, Gözetim ve Denetim
Madde 56- Eğitim ve öğretim hizmetinin, bu Kanun hükümlerine göre Devlet adına
yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Millî Eğitim Bakanlığı sorumludur.
II. Yasaklık
Madde 57- Askerî maksatlarla açılacak okullar hariç, bu Kanun hükümlerine aykırı hiçbir
eğitim faaliyetinde bulunulamaz.
III. Okul Açma Yetkisi
Madde 58- (Değişik: 16/06/1983-2842 S.K/16 md.)
Türkiye’de ilköğretim, lise veya dengi okullar, Millî Eğitim Bakanlığının izni olmaksızın
açılamaz.
Millî Eğitim Bakanlığı veya diğer bir Bakanlık tarafından açılmış veya açılacak okullar
(Askerî liseler dahil) ile özel okulların derecelerinin tayini, Millî Eğitim Bakanlığına aittir.
Askerî eğitim kurumlarının dereceleri, Millî Savunma Bakanlığı ile birlikte tespit edilir.
Diğer Bakanlıklara bağlı lise ve dengi okulların program ve yönetmelikleri, ilgili bakanlıkla
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından birlikte yapılır ve Millî Eğitim Bakanlığınca onanır.
Diğer Bakanlıklara bağlı okullar, Millî Eğitim Bakanlığı’nın gözetim ve denetimine tabidir.
Gözetim ve denetim sonunda uygun eğitim ortamı ve niteliği taşımayan kurumların denkliği usulüne
uygun şekilde Millî Eğitim Bakanlığınca iptal edilir. Buna ait esaslar Bakanlar Kurulunca çıkarılan bir
yönetmelikle düzenlenir.
IV. Yurt Dışı Eğitim
Madde 59- Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisas görmeleri ile ilgili
Devlet hizmetlerinin düzenlenmesinden (askeri öğrenciler hariç) Millî Eğitim Bakanlığı sorumludur.
YEDİNCİ KISIM
Son Hükümler
I. Kenar Başlıkları
Madde 60- Bu Kanunun madde kenar başlıkları, sadece ilgili oldukları maddelerin konusunu
ve maddeler arasındaki sıralama ve bağlantıyı göstermekte olup kanun metnine dahil değildir.
II. Kaldırılan Hükümler
Madde 61- 1340 tarih ve 439 sayılı Orta Tedrisat Muallimleri Kanununun 3’üncü maddesi,
22/03/1926 tarih ve 789 sayılı Maarif Teşkilâtına Dair Kanunun 3 ve 4’üncü maddeleri, 06/06/1949
tarih ve 5429 sayılı Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda okutturulacak ders kitaplarının seçilmesi,
basılması ve dağıtılması hakkında Kanun, 05/01/1961 tarih ve 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim
Kanununun 69 uncu maddesi ve diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri, bu Kanunun yayımı
tarihinde, yürürlükten kalkar.
III. Yönetmelikler
Madde 62- Bu Kanunda sözü geçen yönetmelikler, Kanunda belirtilen genel amaç ve temel
ilkelere uygun olarak Millî Eğitim Bakanlığınca, kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren en geç bir
yıl içinde çıkarılır.
Ek Madde 1- (Ek : 16/06/1983-2842 S.K/17.md)
14/06/1973 tarihli ve 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanununda geçen “temel eğitim” terimi
“İlköğretim” olarak değiştirilmiştir.
Geçici Madde 1- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yüksek öğrenim kurumlarında öğrenci
bulunanlar hakkında 38 inci madde hükmü uygulanmaz.
Geçici Madde 2- (Ek: 16/6/1983-2842 S.K./18 md.) (16/8/1997-4306 S.K./9. md. ile
yürürlükten kaldırılmıştır.)
IV. Yürürlük
Madde 63- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
V. Yürütme
Madde 64- Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.